Sumarni Izvještaj realiziranih aktivnosti Radne grupe za analizu postojećih modela centara za trans i interdisciplinarna istraživanja




Analizom postojećih modela centara koji se bave inter i transdisciplinarnim istraživanjima, radna grupa u sastavu dr. sc. Asim Pandžić, dr.sc.Erna Lučić, mr.sc.Nusreta Salić i dr.sc.Edin Muftić kao voditelj grupe je tokom studijskih posjeta istraživačkim centrima/institutima koji se bave trans i interdisciplinarnim istraživanjima biravila u Institutu „Ivo Pilar“ i „Institutu za društvena istraživanja“ na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu i „Analitici“ u Sarajevu.

 

Kada je u pitanju Instutut „Ivo Pilar“, same pripreme za osnivanje Instituta su trajale oko 2 godine, a posebno je naglašen postulat „istraživanjem do činjenica“. Pozitivistička kategorija u tom postulatu te da su se u tom kontekstu i odlučili upravo na inter i transdisciplinarna istraživanja.


Takođe, iznesena je činjenica da se na samom početku nikako nije mogao formirati cijeli tim te da je taj razvoj tekao postupno te da se institut izgrađivao na mladim ljudima tako da je on i stasao na mladim istraživačima i znanstvenim novacima. To je upravo navedeno kao prvo uporište. Sljedeće uporište a koje po njima i nama ide u prilog jeste istovremena orijentacija na znanstvena istraživanja i nastavni proces a imajući u vidu na prvenstvenu organizaciju u sklopu sveučilišta.U kasnijem periodu, novom zakonskom regulativom svi instituti postaju samostalne javne cjeline i kao takve funkcioniraju pod nadležnošću vlade i ministarstva. Država ih financira u smislu redovnih plaća i to je konstantno financiranje. Jedno vrijeme je država financirala i programe i projekte.

 

 


 


Institut za društvena istraživanja (Filozofski fakultet Univerziteta u Sarajevu) djeluje u sklopu Filozofskog fakulteta,  to je podorganizaciona jedinica fakulteta, nema status pravnog subjekta što predstavlja poteškoće u radu i funkcionisanju Instituta. Koncepcijski i metodološki je najsličniji ustrojstvu našeg budućeg centra koji bi djelovao pri Univerzitetu u Tuzli.


 Pri Institutu djeluje 10 centara uključujući Centar za studije izbjeglih i raseljenih osoba u saradnji sa UNHCR-om.


Profesionalno su angažovana dva uposlenika koji su ujedno i nastavnici na fakultetu ali koji nisu rasterećeni izvršenja redovnih obaveza izvođenja nastave što je takođe okarakterisano kao problem. Pozicije uposlenika su Naučni sekretar- direktor instituta i  Prodekan za NIR- voditelj projekta. Saradnici se povremeno angažuju iz reda nastavnika.


Kada je u pitanju način izbora rukovodstva, Dekan bira rukovodstvo (stari sistem), po novom Zakonu o naučno-istraživačkoj djelatnosti Kantona Sarajevo (juni, 2016. god.) izbor se odvija preko Vijeća Instituta koji čine svi uposlenici fakulteta sa minimalnim naučnim stepenom magistra nauka, saglasnost Vijeće Fakulteta,neophodna je saglasnost Univerziteta i Ministra obrazovanja Kantona.

Inače, navedeni Zakon se odnosi na Institute bez obzira da li djeluju pri fakultetima ili samostalno.

 

 

 



Centar „Analitika“ ima  status fondacije od 2009. godine, registrovana je  na području BiH, to je neprofitna djelatnost, ima 15 profesionalno uposlenih (ugovorom o radu), prisutno je povremeno angažovanje saradnika u statusu istraživačkog asistenta (minimum kompetencija magistar nauka i maksimum 3 mjeseca angažovanja), uposlenici nisu politički aktivni (preduvjet radnog statusa).


Posebno je naglašena saradnja  sa velikim brojem pertnera: veliki broj institucija iz BiH, najjaču saradnju imaju sa Švicarskom (Cirih), Mađarska (Budimpešta),Češka (Prag), ne postoji saradnja sa univerzitetskim istraživačkim centrima niti postoji zainteresiranost zbog negativnih iskustava.


U svom radu koriste kombinirane metode istraživanja: kvalitativne i kvantitativne.


Baza podataka ne posjeduju, u  planu je početak aktivnosti na tom polju, mada su podaci na upit dostupni.

Dobro su opremljeni statističkim programima, posjeduju licencirane statističke pakete.


Generalna preporuka od strane kolega iz centara/instituta koji su intervjuisani je da treba težiti ka iskorištavanju resursa univerziteta, umrežavanju, raditi na motiviranosti, te da bi svakako trebalo rasteretiti uposlenike obaveza u nastavi.


Takođe naglašavaju afirmaciju, saradnju sa vldinim i nevladinim sektorom, trebalo bi se  fokusirati se na specifične pozicije i uloge shodno ličnim afinitetima u kapcitetima istraživača.

 

 




 


Zaključak i mišljenje radne grupe s aspektom na model finansiranja

Analizom postojećih modela centara koji se bave inter i transdisiplinarnim istraživanjima, Radna grupa je konstatatirala da ne postoji identičan model organizacije i funkcioniranja centara koji bi mogli poslužiti kao odgovarajući primjer uspostavi budućeg centra za trans i interdisciplinarna istraživanja pri Univerzitetu u Tuzli  a samim tim ne postoji ni adekvatan model finansiranja koji bi pratio uspostavu i funkcioniranje istog.


Posjetama istraživačkim centrima u Zagrebu i Sarajevu a o čemu su upoznati svu članovi Projektnog tima putem Izvještaja radne grupe dobijene su osnovne inormacije o organizacijskoj, kadrovskoj i upravnoj strukturi centara, problemima i poteškoćama u radu istih a koji se u najvećoj mjeri upravo i ogledaju u obezbjeđenju sredstava za obavljanje naučno-istraživačke djelatnosti.
U BiH glavninu sredstava za naučnoistraživačku djelatnost čine sredstva budžeta entiteta i sredstva lokalnih zajednica.

Zakonom o naučno-istraživačkoj djelatnosti na koju se se konkretno pozvali predstavnici Centra za društvena istraživnja pri Filozofskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu je predviđeno da se  sredstva za podršku naučnoistraživačkim djelatnostima osiguravaju se u godišnjem iznosu do 2% budžeta Kantona. Sredstva iz prethodnog stava biće utrošena u skladu s PNID-om (Proramom naučno-istraživačke djelatnosti), a 5% od izdvojenih sredstava vode se kao rezervna sredstva za podršku projektima koji su od posebnog interesa za razvoj Kantona i države. Vlada donosi posebnu odluku i kriterije za utrošak tih sredstava. Sredstva se koriste se za ulaganje u osposobljavanje kadrova za naučni i istraživački rad, te za usavršavanje naučnika, za razvoj i uvođenje nove naučnoistraživačke infrastrukture, te za poticanje naučnoistraživačkih i istraživačkorazvojnih projekata od interesa za Kanton, državu i razvoj visokog obrazovanja u skladu sa ovim zakonom. Za ove namjene sredstva se koriste putem Savjeta za nauku Kantona, koji se osniva posebnim aktom a radi pri Ministarstvu obrazovanja i nauke Kantona.


Ustanova koja se bavi naučno-istraživačkom djelatnošću  može sticati sredstva iz: 1) državnog budžeta; 2) intelektualnih usluga; 3) od prihoda ostvarenih prodajom proizvoda i usluga; 4) donacija, sponzorstava, legata i zavještanja; 5) projekata i ugovora sa domaćim i stranim istraživačkim ustanovama i od konsultantskih aktivnosti; 6) sredstava privrednih društava, ustanova i udruženja; 7) sredstava inostranih fondova; 8) drugih izvora.


Uzimajući u obzir da budući Centar za trans i interdisciplinarna istraživanja pri Univerzitetu u Tuzli ne bi imao status pravnog lica već bi funkcionirao kao integralna jedinica Univerziteta nameće se kao logičan zaključak da bi za početak rada sredstva trebala biti osigurana iz budžeta uzimajući u obzir i druge prethodno navedene modele a imajući u vidu da su svi centri prvobitno i bili finansirani na ovaj način.


Organizacijski i metodološki bi trebalo iz navedenih analiziranih modela pronaći optimalan model koji bi zadovoljio osnovna načela budućeg centra. To bi u svakom slučaju trebala biti kombinacija postojećih modela s posebnim naglaskom na Institut za društvena istraživanja (Filozofski fakultet Univerziteta u Sarajevu) koji djeluje u sklopu Filozofskog fakulteta.


Osim navedenih prijedloga i modela finansiranja, radna grupa sugeriše da posebnu pažnju treba posvetiti:
- definiranju jasne misije i vizije centra
- uspostavi saradnje sa referentnim centrima koji su pokazali izuzetnu spremnost na podružanju podrške
- definiranju kadrovske strukturu
- sprovodođenju aktivnosti na afirmaciji Centra kroz organiziranje i prezentiranje aktuelnih tema