Opis doprinosa Centra

OPIS DOPRINOSA CENTRA ZA UNIVERZITET I ZAJEDNICU


Univerzitet u Tuzli u kontekstu istraživačke djelatnosti i strategije razvoja



Univerzitet je javna visokoškolska ustanova, nezavisna od bilo kakvog religioznog, političkog ili drugog nedopuštenog uticaja, ovlaštena za pružanje usluga visokog obrazovanja te usluga u oblasti naučno – istraživačkog i umjetničkog rada, sa ciljem da:

a) stekne vodeću ulogu u oblasti unapređenja znanja i naučne misli;
b) ostvari lidersku poziciju u naučnom, obrazovnom, umjetničkom, kulturnom, društvenom i ekonomskom razvoju;
c) ustanovi, kontinuirano održava i kritički preispituje najviše standarde u nastavi,
kontinuiranom učenju i primjeni stečenih znanja;
d) stiče, čuva, prenosi i razvija kulturu i utemeljena naučna i umjetnička znanja i vrijednosti putem objedinjenog naučno – nastavnog, naučno – istraživačkog i umjetničkog rada, i
e) ostvaruje optimalnu saradnju sa univerzitetima i drugim visokoškolskim, naučno– istraživačkim i drugim subjektima u zemlji i inostranstvu, radi razmjene iskustava, saradnje u obrazovanju, nauci, umjetnosti i u drugim srodnim oblastima te jednačavanja/maksimiziranja standarda visokog obrazovanja.

Član  36. Statuta  Univerziteta u Tuzli navodi da  Naučno/umjetničko – istraživačka djelatnost obuhvata objavljivanje rezultata naučno/umjetničko – istraživačkog rada, osposobljavanje i usavršavanje naučnih radnika i obezbjeđenje uslova u naučno – istraživačkoj i umjetničkoj djelatnosti, kao i Naučno/umjetničko – istraživački rad obuhvata fundamentalna, razvojna i primijenjena istraživanja.

Strateški  okvir Univerziteta u Tuzli    postavlja    kao jedan od trajnih temeljnih ciljeva, jačanje naučno‐ istraživačkog  i umjetničko‐istraživačkog profila Univerziteta,povećanjem kvantiteta i kvaliteta naučnog i umjetničkog istraživanja. Strateško planiranje je veoma važan segment za svaku organizaciju a posebno za univerzitet koji ima svoju specifičnu ulogu u društvenom razvoju povezano sa „proizvodnjom znanja“ kao ključnim resursom današnjice.

Ova Strategija ima u vidu i polazi od:
-  procesa savremene globalizacije;
-  politike univerziteta u BiH, regionu Zapadni Balkan i zemljama EU, kako bi Univerzitet bio integriran u evropski prostor visokog obrazovanja;
-  savremenog poimanja odnos društva i visokog obrazovanja;
-  društene, kulturne, pravne, političke, obrazovne prošlosti i sadašnjosti BiH

Strategija naučno–istraživačkog rada treba da postavi realne (ostvarive) ciljeve podizanja razine kvantiteta i kvaliteta naučno (umjetničko) ‐istraživačkog rada, sa prijedlogom instrumenata njihovog dostizanja, i sa mjerljivim pokazateljima njihove realizacije i ostvarenja.

Strateški cilj strategije naučno–istraživačkog rada je ojačati Ulogu Univerziteta u Tuzli na nacionalnoj i međunarodnoj Razini podizanjem kvaliteta istraživanja, učešćem u značajnim nacionalnim i međunarodnim naučno(umjetničko)‐istraživačkim i istraživačko‐razvojnim projektima,te ostvariti naučnu(umjetničku)izvrsnost,prepoznatljivosti i priznatost Univerziteta u Tuzli i njegovih članica.
 


Istraživačko okruženje u BiH

Kao što BiH ne može izbjeći opće procese globalizacije i tranzicije, tako ni Univerziteti u njoj, pa ni Univerzitet u Tuzli, ne može biti izvan tih tokova i sadržaja. Reforma univerziteta sastavni je dio procesa globalizacije uopće. Prilagođavanje visokog obrazovanja  zahtjevima obrazovno integrirane Evrope stvaruje se kroz Bolonjski proces. Nakon potpisivanja Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju BiH i EU 2008. godine BiH je postala dio ne samo ekonomskog, već i pravnog, političkog, obrazovnog i svakog drugog prostora EU. Politika obrazovanja u BiH je integracija obrazovanja u BiH u jedinstven obrazovni i naučno‐istraživački prostor EU.

Društvena paradigma razvijenog svijeta 21. stoljeća je poznata kao „ekonomija znanja“ ili „ekonomija inovacija“. Mjesto i prostor njene realizacije je sistem obrazovanja i istraživanja, a u njemu posebno važno mjesto pripada univerzitetu.

Uspostava evropskih standarda visokog obrazovanja je evropska globalizacija visokog obrazovanja. Evropska globalizacija visokog obrazovanja, u onom što je Evropska unija
nazvala Bolonjskom deklaracijom (1999), ima za cilj: standardizaciju sistema visokog obrazovanja u Evropi, koja se vrši u sklopu evropske standardizacije svih oblasti života i rada na njenom tlu; u slučaju standardizacije visokog obrazovanja radi se o uspostavi kompatibilnog sistema na cijelom prostoru Evrope. Cilj standardizacije visokog obrazovanja na nivou Evrope nije unifikacija, već komparativnost i kompatibilnost sistema «uz puno poštovanje prema razlikama u kulturama, jezicima, nacionalnim, obrazovnim sistemima i autonomiji univerziteta.

Univerzitet u Tuzli je bolonjski proces definisao kao svoj strateški cilj najvišeg prioriteta. Univerzitet u Tuzli , kao i ostali univerziteti iz BiH , želi ići naprijed , prema efikasnom i modernom univerzitetu koje će uvažavati, priznavati i prihvaćati svjetske standarde kvaliteta.


Svakodnevni rad Univerzitetom u Tuzli zasniva se na standardnim univerzitetskim vrijednostima, moralnim i intelektualnim slobodama, na duhu i slovu: (a) evropskih i svjetskih univerzitetskih konvencija i pravno‐političkih akata, (b) univerzitetskih pravnopolitičkih akata ministara obrazovanja zemalja EU, BiH, F BiH, TK i aktima samog Univerziteta.

Univerzitet u Tuzli postavlja kao jedan od trajnih temeljnih ciljeva, jačanje naučnoistraživačkog i umjetničko‐ istraživačkog profila Univerziteta, povećanjem kvantiteta i
kvaliteta naučnog i umjetničkog istraživanja.
Trenutno se u Evropskoj uniji ulaže oko 2% GDP za naučno‐istraživačke i istraživačko razvojne projekte. Nažalost, mora se konstatirati da ne postoji učinkovit zakonodavni, niti finansijski okvir, sistemskog pristupa u iniciranju, unapređenju i reguliranju naučno (umjetničko)‐istraživačkog i istraživačko‐razvojnog rada na naučnim institucijama u Bosni i Hercegovini od strane svih nivoa vlasti (BiH, Federacija BiH, Tuzlanski Kanton). Zbog komplikovanosti ustavnog uređenja BiH, inherencije za oblast naučno‐tehnološkog razvoja su raspoređene od države, entiteta do kantona.
U FBiH trenutno se sa svih nivoa vlasti ulaže oko 0.05 % GDP za naučno‐istraživačke i istraživačko‐razvojne projekte (u EU 2 % GDP).

Život i rad u suvremenom društvu zahtijeva od pojedinca česte promjene i brzo prilagođavanje novim profesionalnim i društvenim uvjetima za koje su potrebne multifunkcionalne i transdisciplinarne kompetencije koje omogućuju obavljanje različitih zadataka, i djelovanje u nepoznatim, novim situacijama. Povećani interes za obrazovanje ima različite uzroke i može se različito argumentirati. Izraz je to njegove sve veće važnosti za život pojedinca i društva i s tim povezanim povećanim očekivanjima i zahtjevima spram obrazovanja. Nedovoljno razvijena svijest o potrebi održanja i jačanja  kapaciteta za sve vrste društveno-naučnih istraživanja rezultira i stvranjem nepovoljnog ambijenta za razvijanje timskog djelovanja zasnovanog za interdisciplinarnosti i umrežavanju postojećih resursa.
Suvremeni znanstveni rad sve više postaje timski, a timovi istraživača biraju se često po kriteriju raznovrsnosti pristupa fenomenu koji se istražuje. Takav timski rad utemeljen je najčešće na principu interdisciplinarnosti što podrazumijeva stalni dijalog i razmjenu iskustava među znanstvenicima raznih struka. Iskustvo istraživačke sinergije u temelju je najvećih otkrića u savremenoj znanosti.

U Tuzlanskom kantonu postoji kritična masa pojedinaca na Univerzitetu, u Vladi i, posebno u nevladinom sektoru koji žele da naprave promjene i ulažu u inovativne procese, odnosno nove forme istraživanja.
Kroz iskorištavanje potencijala za povezivanje različitih naučnih oblasti i inicijacije interdisciplinarnih istraživačkih projekata, proviziju za poboljšanje profesionalnih kompetencija mladog nastavnog osoblja u poljima istraživanja i razmjenu informacija  sa svim releventnim sudionicima tog procesa, uočeni su novi parametri koji nagovještavaju neophodnost kreiranja jednog novog i originalnog pristupa u osnaživanju timskog djelovanja.
Istraživanje još uvijek nije razvijeno na nekim fakultetima društvenih nauka na Univerzitetu u Tuzli, posebno istraživanje o kvalitativnim metodama i sa trans-disciplinarnim pristupom. Primijenjena istraživanja fakulteta društvenih nauka su vrlo rijetka. Mnoga istraživanja su bazirana na kvantitativnim metodama sa pristupom „odozgo prema dole“. Većina tih istraživanja nemaju praktičnih rezultata. Obično predmeti istraživanja se ne posmatraju kao izvor praktičnog znanja. Istraživanja se koriste samo kao primjer da se dokaže teorija, što dovodi do nedostatka razvoja novih teorija i vještina u socijalnim naukama.

Prema evaluaciji transdisciplinarnog procesa istraživanja o maloljetničkoj delinkvenciji uvidjeli smo da većina aktera naglašava važnost ove nove suradnje i kako su stekli dublje znanje i razumijevanje problema o kojem se radi i da je holistički pristup doveo do boljeg i detaljnijeg shvatanja maloljetničke delinkvencije. Svaki akter je imao koristi od umrežavanja jednih s drugima, što je otvorilo pristup oblasti i uspostavilo odnose između teorije i prakse. Svi su smatrali da mogu proširiti svoje mreže i uspostaviti nove odnose sa potrebnim partnerima.
 


Ideja o razvoju projekta na osnivanju Centra za razvoj kompetencija


Ideja o razvoju projekta se zasniva na rezultatima prethodnog istraživanja u zajedničkom projektu pod nazivom “Uticaj različitih konteksta socijalizacije na razvoj maloljetničke delinkvencije u poslijeratnoj Bosni i Hercegovini – Preporuke za mjere prevencije i intervencija”. Tokom istraživanja smo uočili da postoje slabosti u polju kvalitativnih istraživanja. Stoga ovaj projektat „inter i transdisciplinarnog kompetencijskog centra“ ima za cilj da podrži suradnju i koordinaciju između različitih aktera, te tako kreira i koristi sinergije. Podjelom znanja i umrežavanjem, novi procesi učenja i pristupi će biti omogućeni i postići će se bolja efikasnost i usmjerenost ka cilju korištenja resursa.
Projekat „inter i transdisciplinarnog kompetencijskog centra“ ima za cilj da podrži suradnju i koordinaciju između različitih aktera, te tako kreira i koristi sinergije. Podjelom znanja i umrežavanjem, novi procesi učenja i pristupi će biti omogućeni i postići će se bolja efikasnost i usmjerenost ka cilju korištenja resursa. Jačanje i podrška manje razvijenim socijalnim naukama i njihovim istraživačkim kompetencijama je posebno korisna. To je potrebno radi razvijanja shvatanja o primjenjenom istraživanju u doprinosa iznalaženju rješenja za mnoge socijalne probleme i izazove kroz istraživački rad.
Centar za transdisciplinarna i interdisciplinarna istraživanja Univerziteta u Tuzli ostvarivao bi svoju ulogu kroz isticanje značaja istraživačke djeatnosti za društveni razvoj u cjelini, jer društvo utemeljeno na znanju samo može postići rezultate u zemljama u tranziciji kao što je BiH.
Centar ima za cilj unapređenje naučno-istraživačkog rada u oblasti društvenih i drugih nauke i namijenjen je svima koji se bave istraživačkim radom, nudeći im mjesto susreta, zbližavanja, premoštavanja različitih stavova i mišljenja, ostavljajući prostor zajedničkom djelovanju.
Vizija Centra je da transdisciplinarni kompetencijski centar za društvene nauke ima vodeću ulogu u povećanju kapaciteta istraživača u oblasti društvenih nauka na Univerzitetu u Tuzli i doprinosi relevantnoj teoriji i praksama u TK.
Misija Centra je da promocijom i unapređenjem razvoja naučno-istraživačkog rada u oblasti društvenih nauka, omogući razvoj društva zasnovanog na znanju uz poticanje empirijskog kvalitativnog istraživanja i teorijske analize u vezi sa društvenim pojavama, procesima i promjenama, kao i objavljivanje rezultata naučnoistraživačkog rada.
Centar za transdisciplinarna i interdisciplinarna istraživanja Univerziteta u Tuzli treba postati prepoznatljiva i ugledna institucija ne samo na razini tuzlanskog kantona BiH nego i u širem državnom te regionalnom prostoru.
Kroz  kompetencije  Centra   želimo educirati, omogućiti i povećati mogućnosti i pristup mladima kroz:
1.  transdisciplinarna istraživanja
2.  tehnike kvalitativnih istraživanja
3.  paradigmu kvalitativnog istraživanja
4.  pisanje istraživačkih projekata
5.  upravljanje i financiranje izvora projekta
6.  Socijalne vještine (osnovne vještine, složene društvene vještine, suočavanje s emocijama, planiraju    sposobnosti, vještine suočavanja, vještine koje zamjenjuju agresiju)
7. Vodstvo


Ukratko, moglo bi se kazati da se transdisciplinarno istraživanje bavi problemskim područjima na takav način da može:
1. shvatiti kompliciranost i kompleksnost problema,
2. uzeti u obzir životne  i znanstvene percepcije problema,
3. povezati apstraktno ispecifično znanje, te
4. razvijati znanje i koji promoviraju ono što se sagledava kao opće dobro

Da bi se unaprijedilo  transdisciplinarno istraživanje, njegova znanstvena osnova i inovativni potencijal glede disciplina koje su uključene, treba osnažiti institucionalni položaj transdisciplinarnosti u znanosti i akademskoj zajednici. To znači uključivanje transdisciplinarnog pristupa u istraživanje, kurikule i profesionalno izgrađivanje unutar utvrđenih disciplinarnih ustanova, a može uključivati i promicanje specijalističkih transdisciplinarnih ustanova. Nužna je žurna revolucija na sveučilištima, tako da problemi življenja budu stavljeni u srce akademskih poduzetnosti, s osnovnim ciljem pomaganja  čovječanstvu u ostvarenju napretka što je moguće bolje. Transdisciplinarnost povećava šansu dijaloga  i uzajamnog razumijevanja, kao i razmjenu znanja informacija. Transdisciplinarnost otvara oči i širi perspektive jer, kako bi se poboljšalo razumijevanje, koristi koncepte koji nisu u vlasništvu samo jedne discipline.
U kontekstu transdisciplinarnosti, bitno je spomenuti da društvene nauke, mada dugo povezane sa kvantitativnim i „naučnim“ istraživačkim metodama, sve više pokazuju interesovanje za kritička shvatanja koja favorizuju kvalitativne pristupe istraživanju.
Može se reći da je posljednju deceniju prošlog vijeka obilježio metodološki zaokret u društvenim naukama i povećani zahtjevi za pristupima koji bi bili alternativa tradicionalno postavljenim istraživanjima. U ovoj naučnoj orijentaciji, koja se najčešće naziva novom ili interpretativnom paradigmom, naglasak je na razumijevanju i refleksivnosti, ne samo onoga što se odnosi na istraživački proces i njegove rezultate, već i u smislu priznavanja i korišćenja sopstvene pozicije istraživača.
Osnovna postavka nove paradigme jeste da je predmet društvenih nauka bitno drugačiji od predmeta prirodnih nauka, te da stoga metod proučavanja i objašnjenja u ove dvije grupe nauka mora biti različit.
Kvantitativna paradigma posmatra socijalni svijet kao po pravilima uređenu stvarnost koja može u potpunosti biti spoznata i egzaktno izmjerena. Kvantitativna paradigma koristi takve nacrte koji bi trebali da verifikuju relacije opisane pomoću teorije. Tako su njeni ekperimentalni nacrti strogo verifikacijski orijentisani, redukcionistički, deduktivni, a završavaju opštim generalizacijama. Kvantitativne metode prikupljanja podataka tako su koncipirane da vode objektivnim, valjanim i pouzdanim zaključcima.
Sa druge strane, kvalitativna paradigma posmatra socijalni svijet kao kompleksan i dinamični sistem koji se sastoji od mnogobrojnih značenja i perspektiva, koje snažno utiču na socijalni kontekst i interakcije među učesnicima. Ljudsko iskustvo i interpretacija stvarnosti samih učesnika u istraživanju važan je činilac kvalitativnog pristupa, koji nastoji razotkriti smisao i značenje pojedinih ili združenih ljudskih akcija koje utiču na ponašanje. Cilj istraživača je razumijevanje suptilnih interakcija i interpretacija socijalnih procesa iz perspektive subjekata istraživanja. Kvalitativna istraživanja objedinjuju kompleksan i međusobno povezan skup termina, koncepata i pretpostavki. Ona uključuju različite teorijske paradigme,strategije istraživanja, kao i metode prikupljanja i analize empirijskog materijala čiji je zajednički imenitelj da opisuju subjekte iz njihovih perspektiva, u okviruu sociokulturnog konteksta istraživanja.
Upravo stoga Univerzitet, odnosno fakulteti moraju prepoznati pojavu novoga tipa znanja zasnovanog na ideji inter i transdisciplnarnosti, odnosno značaja kvalitativnog istraživanja ukoliko žele opostati i ostati bitan faktor u održivom razvoju. To je moguće prvenstveno izgradnjom novog odnosa  prema civilnom društvu zasnovanog ma osnovnom cilju univerzalnosti, te prema redefiniranju vrijednosti koje uređuju njihovu egzistenciju.

Imajući u vidu sve naprijed navedeno projektni tim je krenuo sa idejom da se osnuje centar za interdisciplinarna i transdiciplinarna istraživanja na Univerzitetu u Tuzli koji bi kao glavni cilj imao uspostavu  kvalitetnijeg prostora za promicanje novih ideja i motiviranje istraživača čime bi se stvorile pretpostavke sa sticanje novih obrazovnih formi interesnih grupa.
Naglasak bi bio, dakle na kvalitativnim istraživanjima u sklopu društveno-humanističkih nauka čime bi se oblikovao unutrašnji referentni okvir ali i društveni kontekst u cjelini, čime bi  se dijelom zadovoljili i kriteriji  Bolonjskog procesa u smislu unapređenja potrebe evropske dimenzije u visokom školstvu, posebno u razvoju nastavnih programa, međuinstitucionalnoj saradnji, šemama mobilnosti i integriranih programa studija, obuke i istraživanja.
 


Analiza problema koje će riješiti projekat, odnosno Centar


Centar za inter i transdisciplinarna istraživanja bi se morao pokusirati na rješavanju ili bar umanjivanje sljedećih problema:
- nedovoljno zastupljena promocija na razvoju naučnoistraživačkog rada u oblasti kvalitativnog istraživanja;
- nedovoljno promovirana  međunarodna i regionalna saradnja kada su u pitanju ovi modaliteti istraživanja;
- nedostatak podrške za učešće studenta u naučno-istraživačkim projektima;
- problemi u razmjeni informacija, projektima i raznim vidovima saradnje između institucija i stručnjaka;
- nedovoljna podrška i ohrabrenje u smislu međuinstitucionalne i interdisciplinarne saradnje između naučnika iz društvenih oblasti;
-  nedovoljno razvijena svijest o ravoju vlastitih kapaciteta za sve vrste društveno-naučnih istraživanja, s posebnim aspektom na kvalitativna istraživanja;
- nedosljednost  u potrebnim vještinama, znanju i volji i
- nepostojanje okruženja koje ohrabruje timski rad, saradnju i podršku.

Navedene probleme, Centar  bi mogao riještiti ili bar ublažiti  kroz razvijanje inovativnih metoda ovih vidova istraživanja, uz promicanje međunarodne saradnje  i uključivanje studenata u istraživanja čime bi stekli kompetencije za samostalan naučno-istraživački rad, posebno pri izradi magistarskih radova i doktorskih disertacija.

Time bi  istraživači kroz ovaj Centar  razvili kompetencije kojim bi mogli opisati i objasniti osnovna obilježja kvalitativne metodologije; objasniti  značaj  i važnost primjene kvalitativne metodologije u istraživačkom području ovog modula;  znali pronaći literatur i služiti se istom  te interpretirati smjernice kvalitativnih istraživačkih studija; poznavali bi određene pristupe/ metode u kvalitativnoj metodologiji; znali izraditi nacrt kvalitativnog istraživanja i uz superviziju provesti istraživanje  te interpretirati dobivene smjernice; razumjeti ulogu istraživača u kvalitativnim istraživanjima te znati etički kodeks  istraživanja.

Poseban fokus bi bio usmjeren na stvaranje nove vrijednosti kojim bi se unaprijedila profesionalna karijera; konkuretnost na tržištu EU, uspostavila bi se i ostvarila efektivna komunikacija istraživačkih centara i svih onih institucija čije domene rada imaju dodirne tačke a svrhom i planovima istraživačkog centra.